Njemački kancelar Friedrich Merz pokrenuo je novu inicijativu za ubrzavanje evropske integracije, predlažući model u kojem bi Ukrajina dobila djelimični “pridruženi” status unutar Evropske unije, dok bi države Zapadnog Balkana, uključujući BiH, dobile niži status posmatrača u institucijama EU. Inicijativa dolazi nekoliko sedmica pred samit o Zapadnom Balkanu koji je zakazan za početak juna u Crnoj Gori.
Šta Merz predlaže za Ukrajinu
Prema prijedlogu njemačke vlade, Ukrajina bi u prvoj fazi postala “pridružena članica” EU – što bi joj omogućilo učešće u radu evropskih institucija i prisustvo na sastancima lidera, ali bez prava glasa.
Konkretno, Ukrajina bi dobila pravo na evropskog komesara bez portfelja i bez glasačkog prava, pridružene zastupnike u Evropskom parlamentu bez prava glasanja, te mogućnost obraćanja na važnim sastancima EU.
Paralelno bi nastavila reforme u oblastima vladavine prava i zaštite manjina, s ciljem ostvarivanja punopravnog članstva u kasnijoj fazi.
Merz je ideju prethodno razmatrao s ukrajinskim predsjednikom i evropskim liderima na neformalnom samitu na Kipru u aprilu. U pismu upućenom predsjedniku Evropskog vijeća Antóniu Costi, predsjednici Evropske komisije Ursuli von der Leyen i kiparskom predsjedniku Niku Christodoulidesu, Merz je bio direktan – “Nemamo vremena za nova odgađanja.”
“Vrijeme je da hrabro nastavimo evropsku integraciju Ukrajine kroz inovativna rješenja kao neposredne korake naprijed”, poručio je njemački kancelar, naglašavajući da cilj nije stvaranje “članstva lakše kategorije”, već konkretan korak ka punopravnom statusu.
“The #enlargement process takes much too long,” 🇩🇪 chancellor Friedrich #Merz wrote on Monday in a letter to leaders of 🇪🇺 institutions in Brussels, warning that this “creates frustrations” and arguing that “we need a new dynamic for 🇺🇦 as well as for the Western #Balkans and… pic.twitter.com/U8ANW56p13
— Adi Ćerimagić (@adicerimagic) May 21, 2026
Šta to znači za Zapadni Balkan i BiH
Za razliku od Ukrajine koja bi dobila pridruženi status, državama Zapadnog Balkana – uključujući BiH, Srbiju, Crnu Goru, Albaniju, Sjevernu Makedoniju i Kosovo – Merz predlaže niži status posmatrača u institucijama EU.
Prema njemačkom planu, to bi uključivalo redovne zajedničke sjednice Evropske komisije ili Evropskog parlamenta s predstavnicima država regiona o pitanjima koja se direktno tiču Balkana, privilegovan pristup jedinstvenom tržištu kroz postepenu integraciju te pojačanu institucionalnu saradnju uvjetovanu napretkom u reformama.
“Možemo zamisliti redovne zajedničke sjednice Evropske komisije ili Evropskog parlamenta s predstavnicima država Zapadnog Balkana”, rekao je jedan njemački zvaničnik.
Analiza – šta ovo konkretno donosi BiH
Adnan Ćerimagić, viši analitičar u Evropskoj inicijativi za stabilnost (ESI), ocijenio je da Merz u svom pismu jasno konstatuje da proces proširenja EU “traje predugo” i da to “stvara frustracije”, zbog čega je potrebna “nova dinamika”.
Za BiH, ovaj prijedlog ima i pozitivnih i negativnih elemenata. S jedne strane, svaki pomak prema bližoj integraciji s EU – makar i kroz status posmatrača – bolji je od sadašnje situacije koja se godinama ne pomiče s mrtve tačke. Veći pristup jedinstvenom tržištu mogao bi imati direktne ekonomske koristi za bh. privredu.
S druge strane, status posmatrača daleko je od punopravnog članstva koje je BiH formalno zatražila. Ako se “posmatračka formula” etablira kao dugoročno rješenje, postoji rizik da se pritisak za provedbu suštinskih reformi smanji – jer bi zemlja imala određene benefite bez obaveza punopravnog članstva.
Ćerimagić je upozorio da će prijedlog “vjerovatno izazvati brojne reakcije u Briselu i državama članicama EU, kao i u zemljama kandidatima”, te da će se otvoriti pitanja “političke, tehničke i pravne izvodljivosti ovog modela”.
Šta slijedi
Merz poziva da se ove ideje razmotre na Evropskom vijeću i da se u skorom roku postigne dogovor, a predlaže i formiranje posebne radne grupe koja bi razradila detalje.
Ključni test dolazi na samitu o Zapadnom Balkanu početkom juna u Crnoj Gori, gdje će se vidjeti koliko su drugi EU lideri spremni podržati njemačku inicijativu. Bez podrške Francuske, Italije i manjih država članica, i najambiciozniji Merzov plan ostaje samo prijedlog na papiru.
